СКФО В КБР арестовали пятерых мужчин, ограбивших и избивших жителя Прохладного Актуально В школах Карачаево-Черкесии пройдет тестирование на знание ПДД в рамках проекта "Единой России" "Безопасные дороги" Актуально Марат Узденов из Карачаево-Черкесии стал официальным представителем книги рекордов России в СКФО Актуально В Урупском районе Карачаево-Черкесии впервые за три десятилетия открыли современный кинозал СКФО В Северной Осетии нашли пропавшего без вести пенсионера

Ярык янады аспанында юлдызы

05.10.2017
Ярык янады аспанында юлдызы

«Яшавдынъ сулыбын, мадарын билген аьел», «Оьз наьсиплерин оьз коллары ман кеплеп билгенлер», «Бактылары байтеректей бай аьел», дегендей соьзлер- ди айтадылар ийги аьеллер акында авыл аьдемлери. Сондай аьруьв аьеллер- динъ бириси Эркин-Юрт авылыннан Алибий мен Бэ- ла Керейтовлардынъ аье- ли болады. Яслайыннан бактыларын бир этип, яс аьдемлер уьй болмага ша- лыстылар. Алай-булай уьй тувыл, авылда санавлы уьй- лердинъ бириси болмага уьмит эттилер. Аллах аьрекет эткенге берекет берер деген акыйкатлыкты яс аьдемлер яслайыннан ойларына си- нъдирдилер. Мыратларына етер уьшин, арыган не зат экенин билмейтаган Алибий эр куллыгын тастан сув шы- гарган дегенше этеди. Не зат тек келмейди бу аьлемет, танъ, алал, коьп соьйлемеге суьймейтаган аьдемнинъ колыннан. Темирден туьйме туьйген уста деп айтады но- гайда Алибийдей аьдемге. Тап сондай бу эр аьдем, Алибийдинъ эки колы – эки алтын. Колына темирди ал- са да, агашты алса да, оьзи ойланганша, сол затларга «ян салып, тыныс берип би- леди». Аьдемнинъ наьсиби – куллык, деген акыйкатлык- ты Алибий балалайыннан уьйинде коьрген. Бир куллык- ты да ала-кула коьрмеген: «Эркин-Юрт» совхозында, сонъ ерли карьерде шофер болып ислеген. Алибий Ажигерей мен Суьйдимхан Керейтовлар- дынъ доьрт балаларынынъ уьйкени болады. Алибий- динъ атасы Ажигерей, тын- шаювга шыкканша, Эр- кин-Юрт авылындагы ерли хозяйствода куллык этти. Ян косагы Суьйдимхан да тынышына уьйинде олтыр- ган аьдем тувыл эди. Коьп йылларды кербиш заводта да иследи, совхозда секер шувылдыр кыскаяклылар- дынъ кол куьшлери мен асылланатаган йылларда да куллык этти. Авылда Керейтовларды куллыкта сый тапкан, аьдет- йоллы, ыйманлы-ийкрамлы аьел деп оьрметлейдилер. Суьйдимхан бас деп коьрген яс келини Бэлады уьй кыска- яклысы болып билуьвдинъ сырларына уьйретти. Керей- товлар Алибий мен Бэлага уьй салып, оьз алдыларына шыгардылар. Доьрт аьвлети- не де яшавда оьз орынларын таптырдылар. Уллары да, кызлары да уьйирли болган- ларына суьйинип яшадылар Ажигерей мен Суьйдимхан. Аллах узак оьмирли этип, бу эки аьдемге йиеншерлерин коьрмеге буйыртпады. Яткан ерлери еннетли болсын. Уьй этетаган да пише, куьл этетаган да пише де- генше, Бэла Алибийдинъ тапканын да, оьзининъ тап- канын да эплестирип, бирди эки этпеге шалысты. Оьзи- нинъ суьйген куллыгында – окытувшылык аьрекетинде ялдап куллык этти, уьйине келсе, уьй куллыкларын ба- жарды. Яс келин болып яккан уьй тандырынынъ йылувын кыскаяклы бир куьн де су- вытпады, аьелинде онъай- лыкты туьзбеге, сыпырасын берекетли этпеге шалысты. Эки яс аьдем тилбирлик- те, татымлыкта яшап, халк суклангандай уьйли-коралы болдылар. Уьйдинъ нуры – бала дегенше, Керейтовлар кардаш-кавымга яныплы, аьдемге алал, ашык юрекли уьш аьвлетти оьстирдилер. Уллары Мурат пан Артурга куллыксуьерлиги мен, уьй болмага шалысувлыгы ман аталары Алибий коьрим бол- ды. Кызлары Мади- на коьп затларды анасы Бэладан уьл- ги этип алды. Ата беттен Бэла- дынъ улларын атай- лары Ильяс дуныяга бермей суьетаган эди. Аьдемшилик касиетлерин Иль- яс-атайлары йиен- лерине кишкейле- риннен синъдирип билди. Оьзи айлак туьз, туврашыл, са- хый аьдем болган- га, Ильяс оьзининъ йиенлерининъ де сондай болганла- рын суьйди. – Эрди эр эте- таган басындагы боьрки тувыл, а ямагат арасында оьзин аьр не яктан шынты аьдем этип коьрсетуьви, – деп Ильяс йиенлерине бир айтып кой- майтаган эди. – Бир кере сыйынъды йойсанъыз, ба- лаларым, оны кайтармага бек кыйын. Суьйткенде, эр атынъызды кайзаманда да эрлерше айттырып били- нъиз. Мутпайдылар яслар атай- ларынынъ берген яшав де- рислерин. Бэла 1972 йылда авыл- дынъ орта мектебин, 1976 йылда Минераловод педу- чилищесин окып кутылды. Ол сегиз йылдынъ узагында Эркин-Юрттынъ балалар ба- вында тербиялавшы болып иследи. Сол йыллар Бэла Ильясовнадынъ яшавын- да энъ яркын эм маьнели заманлар болдылар. 1980 йылда онынъ куллык эткен ерининъ коммунистлери Бэлады КПСС-тынъ агзасы этип алдылар. 1984 йылда Б.И.Джема- лиева Эркин-Юрт орта мек- тебине окытувшы болып куллыкка туьсти. Сол йылдан баслап, 2014 йылга дейим ол Эркин-Юрттынъ орта мектебининъ баслангыш классларында окытувшы- тербиялавшы болып кул- лык этти. Бэла Ильясовна сол авыр куллыгын йогары оьлшемде юргисте келип, аьелде бириннен бири киш- кей уьш баласы бола тур- ганлай, (Мурат он ясында, Артур тогыз ясында, Мадина доьрт ясында эдилер), 1989 йылда КЧГПИ-ге заочно окы- мага туьсти. Ол 1994 йылда йогары белгилер мен онынъ эки факультетин бирге окып кутылды: баслангыш класс- лардынъ эм ногай тил эм адабият бойынша окытув- шысы болды. Бэла Ильясовна оьзине кайдай яваплы ис тапшы- рылса да, оны алал юреги мен толтырды. Коьп йыл- лардынъ бойында мектеп лагерин басшылады, Эркин- Юрт орта кешки мектебинде тербиялав иси бойынша за- вучтынъ куллыгын юргистти. 9-11 класслардынъ окувшы- ларына кесписи бойынша би- лим берди. Ол тувган авылы- нынъ балала- рын окытув эм тербиялав иси- не казыгы ман кагылып, талы ман тартылды. Сол оьрметли куллыгына ол яшавынынъ 42 йылын багысла- ды. «Салган ер- ден табылган» деп Бэладай минезли, та- биатлы, тувган Элине, халкы- на алал юрекли аьдемге айты- лады. – М е н и м окувга, билим- ге ымтылыувлы болганымнынъ биринши себеби – меним окытув- шыларымнынъ мага эткен окытув эм тербиялав аь- рекетлери. Мине меним соьнмей янатаган йол коьр- сетуьвшилерим – «свето- форларым»: Х.Х.Калмыков, К.М.Матакаев, А. М. Ка- заков, М.Х.Джагапирова, Ц.М.Ксирова, К.Д.Мхце, – дейди ол. Бэла Ильясовнадынъ колында окыганлар ога ра- зылыгын билдирип, уьйкен сый ман атын айтадылар. Олар бу куьнлерде туьрли тармакларда каьр шегеди- лер. Кайдай суьюв мен, сый ман саламын берип, онынъ алдында басларын иедилер авылдаслары, окувшыла- ры, айтпага: Ахмед Даулов – полициядынъ майоры, Россия МВД-сынынъ Невин- номысск кала боьлигининъ куллыкшысы; Фатима Кара- сова – окытувшы эм юрист; Мадина Курмангулова, Асият Кумбиева – окытувшылар, Аслан Еслемесов эм Марина Калмыкова – Адыге-Хабль электросетининъ куллыкшы- лары эм баска онлаган ку- рувшылар, механизаторлар, медицина куллыкшылары. Олардынъ саны барма?! Бэла Ильясовна тувган хал- кына оьлшеп, яде шегип бол- мастай коьп куллык эткен. «Аьр ийги окытувшы оьзине эстеликти оьзи салады»,- деген белгили педагог В. А. Сухомлинский. Сондай эстеликти Бэла Джемалиева оьзине оьзи салган. Керейтовлардынъ тув- нъышлары Мурат ерли орта мектепти, сонъ Н-УГЮУ-ты окып кутылып, юристтинъ кесписин алды. Онынъ ян йолдасы Мадинадынъ да йогары юристлик билими бар. Ол каладынъ балалар бавларынынъ бирисинде тербиялавшы болып куллык этеди, Мурат пан бирге Эли- нады, Аминады эм Амелина- ды тербиялайдылар. Мурат «Газторгта» шофер болып куллык этеди. Артур энъ алды ман ерли орта мектебин, сонъ КЧГПУ- дынъ спорт факультетин ку- тылган. Тувган Элдинъ алал улларынынъ бириси Артур Керейтов эрлик борышын оьз ыркы ман Заполярье- динъ Мурманск областининъ Ковдор каласында, россия- фин мажасында толтырган. Артур Таузовлардынъ кызлары Аминатка уьйленди. Ол ерли орта мектепти, сонъ Армавирде окып, юристтинъ кесписин алды. Бу куьнлер- де Аминат экинши йогары билимди алув мырат пан, КЧГПУ-дынъ «Педагогика и методика начального обуче- ния» деген факультетинде окыйды. Артур ман Аминат эки аьвлетти – Нурета ман Динисламды тербиялайды- лар. 1985 йылда Керейтов- лардынъ аьелинде Мади- на тувды. Ол Эркин-Юрт авылынынъ орта мектебин, сонъ Черкесстинъ меди- циналык колледжин окып битирди, авыл ясы Алибий Калмыков пан бактысын бир этти. Олар аьелде Муслимди оьстиредилер. Яс аьел Янъы Уренгойда яшайды, Мадина кесписи бойынша каладынъ больницаларынынъ бири- синде, Алибий болса, «Газ- промда» куллык этеди. Керейтовлардынъ бере- кетли уьйлериннен келген- кеткен токтамайды, конак- суьер, конакбайлы аьел- динъ сыпырасыннан ырызкы таймайды. Ашык юрекли, алал аьдемлер капыларын ашып, уьйлерине аьдем келсе, куванадылар. Эне сол куваныш сезимлери мен олар алыстагы балаларын да саклайдылар. Балалар кайтсалар, оларды ата юрт- ларында киртли сандыктай онъайластырылган, гуьл шешекейлерине коьмилген каралды саклайды. Эки ада- нас бир-бириннен эрек бол- масынлар деп, Керейтовлар тувнъышлары Муратка деп сымарлап, оьзлерининъ ка- сына уьй салганлар. Эне суьйтип, буьгуьнги куьнлерине куванып, эр- тенгидинъ наьсипли куьнин Аллахтан тилеп яшайдылар Алибий эм Бэла Керейтов- лар.

367 просмотров

Читайте также



Айран - 43%
 
Курорты Карачаево-Черкесии - 40%
 
Вода Карачаево-Черкесии - 12%
 
Горный чай - 4%
 
Сады Карачаево-Черкесии - 1%
 
Подписывайтесь на RIAKCHR в Одноклассниках Получайте свежие статьи и новые публикации на свой мобильный
Вступайте в сообщество RIAKCHR в “ВКонтакте” Нас уже 250 тысяч.
Присоединяйтесь